| KUR'AN'DA "DIN" KELIMESI [message #43697] |
Fri, 05 January 2007 08:32 |
|
Din kelimesi, "D-Y-N" fiil kökünden gelir. Bu fiil, çesitli kullanim biçimlerine göre, "bas egmek, itaat etmek, adet edinmek, bas egdirmek, zorlamak, hesaba çekmek, hesaplasmak, idare etmek, yönetmek, ceza veya mükafat vermek" anlamlarini karsilar.
Ilhan Kaya
Din, dogru veya yanlis, yasanilan hayalin üzerine kurulu bulundugu temel esaslari ve buna bagli olarak konulan kurallari, tutulan yolu anlatan bir kelime olarak insanligin gündeminde hep buluna gelmistir. Bu nedenle, kelimeyi Kur'an bütünlügü baglaminda ele almadan önce, sözlük anlamlari ile günlük dilde kullanimlarindan bazi örnekler vermek, yerinde olacaktir.
Din kelimesi, "D-Y-N" fiil kökünden gelir. Bu fiil, çesitli kullanim biçimlerine göre, "bas egmek, itaat etmek, adet edinmek, bas egdirmek, zorlamak, hesaba çekmek, hesaplasmak, idare etmek, yönetmek, ceza veya mükafat vermek" anlamlarini karsilar.
"Danen-nase", insanlari itaate zorladi; "dintühum", onlari idare ettim, yönettim anlamlarina gelir. Günlük Arap dilinde, "ma zale zalike dini vedideni". benim durumum, hayat standardim, yasayis biçimim, halim keyfim hep böyledir anlaminda söylenir. Yine, çok kullanilan bir terkip olan "kema tüdinü tüdanü", 'sen nasil davranirsan sana da öyle davranilir'. demektir.
Yukaridaki bilgileri daha derli toplu olarak ele alip bir düzen, bir sistem anlamlari etrafinda düsündügümüzde, din kelimesinin anlam ve içeriginin açik ve net bir biçimde belirmeye basladigini görüyoruz. Gerçekten de, din, kavradigi konularin (emelinde dünya hayati hakkinda -dogru ya da yanlis- bir temel görüs ile bu görüs etrafinda sekillenen bir düzeni anlatmaktadir. Bu anlamda, her dinin bir toplumsal düzeni, ekonomi ve her türlü alt birime iliskin kaideleri, bireye yönelik yasalari sözkonusudur. Ve her din, din koyucu ve koruyucusuna baglilik düzeyinde bir varlik ve etkiye sahiptir. Bu din koyucu ve koruyucu, -adi konmus ya da konmamis olsun- o dinin Rabbi (ya da Rableri)dir. Rab konumunda somut varliklar bulunabilecegi gibi, bir takim prensipler ve bu prensiplerin kaynaklari da bulunabilir.
Her din, baglisina, içinde bulundugu ortamdaki yerlerden bir yer gösterir ve kainattaki yerini belirler. Kainata bir konum kazandirir ve o bireye bu konum içerisindeki yerinin ne oldugunu bildirir. Ve sonra da, bireyin gerek kendisi ile gerekse diger insanlarla, gerekse de madde ile iliskilerine yönelik kurallar, ilkeler vazeder. Yani, ilahi olsun beseri olsun; Rablik konumunda ister bir olan Allah, isterse baskalari bulunsun, her dinin bir akidesi ve bu akide çerçevesinde ortaya çikan bir düzeni bulunmaktadir, insanoglu, sözünü ettigimiz anlamda "din"siz, din de akide ve düzensiz olamaz. Hatta birey anlaminda ateist, toplum anlaminda materyalist ya da laik olsa bile. Simdi de, kelimenin Kur'an bütünlügündeki kullanimina geçebiliriz:
Din kelimesi, bazi türevleriyle birlikte 42 surede 94 ayri yerde kullanilmistir. Bu kullanimlari inceledikten sonra ulasilabilecek bazi sonuçlari su sekilde siralayabiliriz:
a) Din kelimesi bu ayetlerin önemli bir kisminda, genel anlamda bir dinin karsiligi olarak kullanilmaktadir. Bunu en açik olarak, Kafirun suresinde görebiliyoruz.
* "(De: Ey Kafirler) Sizin dininiz size, benim dinim bana" (109/6)
Konuya iliskin olarak, ayrica, su ayetler de verilebilir:
* "Ey Kitap ehli! Dininizde taskinlik etmeyin ve Allah hakkinda gerçek olmayan seyleri söylemeyin"... (4/171)
* "Ey Kitap ehli! Dininizde haksiz yere asiriliga dalmayin...(5/77).
* "Kendilerine Kitap verilenlerden Allah'a ve ahiret gününe inanmayan, Allah'in ve Resulü'nün haram kabul ettigi haram saymayan ve hak dinini din edinmeyen kimselerle, küçük düserek elleriyle cizye verecekleri zamana kadar savasin" (9/29).
b) Din kelimesi, her türlü ideoloji, dünya görüsü ve yasam tarzini kapsayici bir anlamda kullanilmaktadir. Bu sonuca iliskin olarak, yukarida geçen 109/6 ayetinin yanisira su ayetler verilebilir:
* "Allah'in dininden baskasini mi ariyorlar? Oysa, göklerde ve yerde olanlarin hepsi, ister istemez, O'na teslim olmustur ve O'na döndürülüp götürüleceklerdir." (3/83)
* Firavun dedi; "Birakin Musa'yi, öldüreyim de, Rabbini çagirsin. Çünkü ben onun, dininizi degistireceginden yahut yeryüzünde fesat çikaracagindan korkuyorum" (40/26).
* "O, Resulünü hidayet ve hak dinle gönderdi ki, onu bütün dinlerin üstüne çikarsin" (48/28).
* "Dinlerini parça parça edip grup grup olanlar; her grup elindekiyle sevinip gider..." (30/32).
* "Yoksa onlarin kendilerine, Allah'in izin vermedigi dini seçip koyan ortaklari mi var?... (42/21).
c) Din kelimesi, ayetlerin bir kisminda da, "ed din" seklinde "dosdogru din, hak din, Allah'in dini" anlamlarinin karsiligi olarak özel anlamda kullanilmistir. Yalanlanan da zaten bu anlamda bir dindir.
* ..."Dini dogru tutun ve onda ayriliga düsmeyin"... (42/13).
* "Yoo; Hayir siz dini yalanliyorsunuz" (82/9).
* Allah'tan geri çevrilmesi mümkün olmayan gün gelmezden evvel yüzünü dosdogru dine dogrult..." (30/43).
* "Allah sizi, din hakkinda sizinle savasmayan ve sizi yurtlarinizdan çikarmayan kimselere iyilik etmekten, onlara adaletli davranmaktan menetmez. Çünkü Allah, adaleti koruyanlari sever" (60/8).
d) Bu özel anlamdaki ve Allah'in kullari için seçtigi din, yalniz ve yalniz Islam'dir.
* "Allah katinda din Islam'dir..." (3/19)
* ..."Bu gün inkarcilar, sizin dininizi (yok etmekten) umudu kesmis bulunmaktalar. Onlardan korkmayin, benden korkun. Bu gün dininizi kemale erdirdim, size nimetimi tamamladim ve size din olarak Islam'i seçtim..." (5/3).
e) Islam'dan baska bir din, baglisina hiçbir sekilde fayda saglamayacaktir:
* "Kim Islam'dan baska bir din ararsa, bilsin ki. ondan kabul edilmeyecek ve o, ahirette de kaybedenlerden olacaktir" (3/85).
f) Pek çok ayette, hak dinin Islam oldugu, Islam'in ise Allah'a has (yani katisiksiz olarak ona ait) din oldugu, belirtilmekte ve sonuç olarak, insanlardan, dinlerini yalnizca Allah'a halis kilmalari istenmektedir:
* "De ki: "Ben dinimi yalniz ve yalniz Allah'a halis kilarak ona kulluk ediyorum" (39/14).
* "Oysa kendilerine, dini yalniz Allah'a halis kilarak, Allah'i birleyenler olarak ona kulluk etmeleri,... emredilmistir. Iste dosdogru din, budur" (98/5).
Dinin Allah'a halis kilinmasi ise ona ortak kosulmamasi, vahiyle ilettigi dinin degistirilmemesi ve yalnizca onun için inanip yasamak anlamindadir. Kafirler, müsrikler heva ve heveslerini rabler edinenler hoslanmasalar da. bu böyledir:
* "Kafirlerin hosuna gitmese de siz, dini yalniz Allah'a halis kilarak ona çagirin" (40/14).
g) Allah'in Müslümanlardan istegi kendi dini yolunda çabalamaktir.
* "Onlarla savasin ki, fitne ortadan kalksin; din yalniz Allah'in dini olsun" (2/193).
* "Fitne kalmayinca ve din tamamen Allah'in oluncaya kadar onlarla savasin" (8/29).
* "Kafirlerin hosuna gitmese de, siz, dini yalniz Allah'a halis kilarak ona çagirin" (40/14).
h) Su ana kadar sözünü ettiklerimizin disinda, din günü "yevm-üddin seklinde bazi kullanimlar da vardir. Bunlarla, dinin "bir"lenecegi, insanlar ve bütün varliklarin bir olan Allah'in egemenligine boyun egecegi ve dünya hayatindan dolayi hesaba çekilecegi gün isimlendirilmektedir. Örnegin, "Sizi su yakici atese ne sürükledi (74/42)" diye soruldugunda Mücrimler (suçlular) söyle cevap vereceklerdir.
* "O... din gününü yalanlardik / sonunda bu halde iken ölüm gelip bize çatti. (74/46)
Kelimeyi Kur'an bütünlügü baglaminda bu sekilde ele aldiktan sonra ulastigimiz sonuçlari siralamamiz gerekirse:
1. Din, üç ayri sacayagi üzerine kurulu bulunmaktadir. Bunlardan ilki, egemenlik, kudret, uluhiyyet ve otorite kaynak ya da kaynaklarinin varligidir. Ikincisinde ise; egemenlik, kudret, uluhiyyet, ve otorite kaynagina yönelik bir itaat, baglilik, kayitsiz sartsiz boyun egis bulunmaktadir. Üçüncüsü ise, ilk ikisi (kaynaklarla itaati kabullenen) arasindaki iliskinin, karsilikli amel ve fiillerle ortaya konmasidir. Bu üçü, her din için, mutlak ve mutlak surette geçerlidir. Bir egemenlik ve uluhiyyet kaynagi kabul edip bunun kendilerine bir itaat boyun egme yüklemedigi iddia edilemez. Bunun gibi, bir egemenlik ve uluhiyyet kaynagini kabullenip kendisi için de itaat edici, boyun egici konumu seçtikten sonra, bu iliskinin (amel ve fiillerle ortaya konmasi gerekliligine karsi çikmak da mümkün olamaz. Çünkü din, bu üçüyle birlikte dindir.
Örnegin, Allah'in kullarina din olarak seçtigi (5/3) Islam, bu üçlü sistemin ilk tarafini yani, "egemenlik ve uluhiyyeti, akide ve düzene iliskin her seyi" istisnasiz olarak, bir olan Allah'a birakmaktir. Ancak bir kimsenin kendine din olarak Islam'i seçmesi, bu ilk tarafi istisnasiz Allah'a birakmasinin yanisira kendisine de O'na itaat konumunu kabullenmesi, amel ve fiillerle bunu göstermesi anlamindadir. Bunlardan birinin eksik bulunmasi Islam'in "din" olarak seçilmedigini gösterir.
2) Islam dininin; "akide ve düzene iliskin her seyi Allah'a birakmak, muhatap konumundaki insanlara bir itaat yüklemek ve bunlarin bireysel ve toplumsal göstergelerle ortaya koymak oldugunu" vurguladik. Bunun karsisinda ise "sirk dini" bulunmaktadir. Yani, bu üçlü sistemi olusturan sacayaklarindan herhangi birinde Allah'i istisna etmek, dislamak, ortaklar tutmak sonucu ortaya çikan din.
Egemenlik ve uluhiyyet kaynagi olarak Allah'i birlememek nasil Sirk dini saflarina geçmek için yeterliyse, Allah karsisinda itaat, boyun egme konumu seçmemek de, bunu amel ve fiillerle göstermemek de yeterlidir. Tamamini inkarla, bir kismini kabullenmeme sonuç olarak aynidir (42/21).
3. Iki din var; birisi vahy dini olan Islam'a, digeri de sapma inkar ve ortaklar tutma sonucu olusan Sirk dini. Mümin ve Kafirde, bu iki ayni din (vahy ve sirk)den birini seçmesiyle ortaya çikacak iki ayni insan tipi. Ve iste, vahyin baglisina hitabi:
* "De ki: Rabbim beni dogru yola iletti; dosdogru dine" (6/161).
yatinin aldattigi kimseleri" (5/70).
Kalem Dergisi, Eylül 1988, sayi: 9, s. 5-6
|
|
|
Search
FAQ
Register
Login
Home
E-mail to friend 
