Merhaba arkadaslar,
Butun problem ihtimallerini ve bunlarin cozum ihtimallerini tek tek buraya yaziyorum ki herkesin ayni seyden bahsettigi belli olsun. Eger bir hatam varsa veya burada yazmadigim baska ihtimaller varsa, veya yazdigim ihtimaller icin verdigim varsayimlar yetersiz de baska varsayimlar da varsa lutfen soyleyin, edit edip onlari ekleyeyim. Hersey bir arada olsun, kimin ne dedigi iyice anlasilsin. Ileride birisi de gelip bakarsa hangi cozumun neden secildigini acikca anlasin.
Ornegi basit tutmak icin hayali bir senaryo seklinde verdim, belki de gercekten 4:11, 12, 176'dan vermek daha dogru olurdu. Fakat cozumun ana fikri verdigim basit ornekte calisiyorsa onlarda da calismali. 4:11, 12, 176'nin isiginda butun miras ihtimallerini de bir yere yazmaya baslamistim, gerekirse onu da yazar iyice anlamaya calisiriz. Ama saniyorum once yontemi anlamaya calismak mumkun. Yontemi belirlerken cesitli
varsayimlar yazdim. Bunlar potansiyel itiraz gelebilecek noktalar. Secilen cozumun varsayimlarinin eger Kur'an'da destegi varsa ne guzel.
Ilk problemimiz:
1. Kesirlerin toplami 1 etmiyor problemi
Miras icin verilen kesirlerin cogu durumda toplami tam 1 etmez. Kesirlerin toplami 1'den azken belki artan parayla hayirli birsey yapilabilir diye dusunulebilir, fakat 1'den cok olunca acaba Kur'an'da hata mi var diye dusunuluyor. Boyle bakinca ortada bir problem var gibi gorunuyor.
Ornek:
X'in hakki 1/2, Y'nin hakki 1/2, Z'nin hakki 1/2. Toplayinca 3/2 ediyor ki bu birden buyuk. Miras 100 lira ise, hepsine 50 50 50 dagitmak gerekir ki bu imkansiz.
Iki tur alternatif cozum var:
1.A. Kesirler aslinda katsayidir, hak oranidir, gucu diger kesirlere gore tanimlidir.
1.A.1.
Varsayim: Mirasin Kur'an'a gore bolunmesinden sonra para hic artmamali.
Para artmayacagi varsayimini kabul ettigimizde, kesir toplamlari genelde 1 etmeyecegi icin, her ozel durumda farkli farkli kesirler verilmesi gerekirdi, bu da imkansiz, tum ihtimalleri yazmaya kitap yetmez. Demek ki kesirler aslinda pay oranlari, aslinda birer katsayi. Edip Yuksel'in yorumu da bu. Onur nickli arkadas
burada bunun "avliye" olarak anildigini anlatti. Matematige yatkin olanlar icin zamaninda ben de
bir formul vermistim.
Ornegin cozumu:
Yukaridaki X, Y, Z orneginde, herkes mirasin 3'te birini alir. 33.333'er lira.
1.A.2.
Varsayim: Mirasin Kur'an'a gore bolunmesinden sonra para artabilir, bu oranlama sistemi sadece toplam 1'i gecince uygulanir.
Bu da mantikli olabilecek bir yaklasim bicimi. Bizim ornegimizi degistirmiyor fakat kesirlerin toplami 1'den az oldugunda artan paranin yakinlara ve fakirlere dagitilmasi soz konusu oluyor.
Ikinci alternatif cozum:
1.B. Bahsedilen kesirler sira ile her adimda arta kalan para uzerine uygulanacak.
Varsayim: mirascilarin arasinda belirli bir oncelik hakki siralamasi var
Third Millenium'un bir onceki mesajinda anlattigi bu. Herakles de
burada sanirim bunu anlatmak istedi. Bu eger dogru ise, mirascilarin arasindaki siralamayi kullanarak mirasi rahatca dagitabiliriz (bkz. ustteki varsayim).
Ornegin cozumu:
Herkesin farkli onceligi olmasi durumu: Diyelim ki X en oncelikli, ondan sonra Y, ondan sonra Z
100 lira var,
X bunun yarisi olan 50 lirayi alir, kaldi 50 lira
Y kalanin yarisi olan 25 lirayi alir, kaldi 25 lira
Z kalanin yarisi olan 12.5 lirayi alir, kaldi 12.5 lira
Bu noktada genelde para artmasi soz konusu ve cesitli varsayimlar olabilir.
1.B.1. Diyelim ki artan para 4:8'deki gibi etraftaki yakinlar, yetimler, yoksullar vs.'ye dagitilacak. Fakat mesela tek varis varsa ve 1/6 alacaksa, mirasin 5/6'sinin baskalarina dagitilmasi mantikli mi?
1.B.2. Diyelim ki artan para sonda kalanin, yani Z'nin olur. Sadace iki varisin oldugu bir durumda, ilkinin hakki 1/3 olsun, ikincinin hakki 1/6 olsun. Bu durumda az oncelikli ve de az kesirli olan ikinci 1/6 yerine 2/3 almis olur, bu mantikli mi?
1.B.3. Diyelim ki artan para tekrar basa donup kesirlere gore dagitilir. Yani bizim X Y Z orneginde, X kalan 12.5 liranin yarisini alir, Y tekrar kalanin yarisini vs vs. Sonda kalan paranin fakirlere verilmesine itirazi olan kalmayincaya kadar bu devam eder. Basta itiraz olmasaydi da direkt 12.5 fakirlere verilebilirdi. Fakirlere vermenin miktari 4:8'de biraz da bize kaldigina gore bana simdi bu mantikli geldi. Cunku az sayda ve dusuk kesirli varisler oldugunda varislerin aldigindan epey fazla bir para artabilir. Fakat bu cozume Kur'an'da direkt destek yoksa elestiri gorebilir.
Ayni oncelige sahip olanlarin varligi: Diyelim ki X ve Y ayni oncelikte (mesela ikisi de erkek kardes, esit statude) ve Z bunlardan sonra geliyor.
100 lira var
X ve Y haklari olan yarimlari 50ser olarak alir.
Z'ye para kalmaz. (Bu cok ozel bir durum oldu, belki Kur'an'daki kesirleri kullaninca boyle elinde para kalmayan pek olmayacaktir)
Dikkat ederseniz, bu durumda bir varsayim daha var:
ayni oncelikte olanlarin paylari toplami 1'i gecmemeli, yani X ve Y'nin toplami 1'i gecseydi potansiyel bir problem cikabilecekti. Veya, ayni oncelikte olanlarin paylari toplami 1'i gecerse 1.A'daki avliye yontemi uygulanir. Eger bu ikincisi dogru ise neden basta avliye yapilmadi gibi bir soru cikabilir.
Ya 1.A.1., ya 1.A.2., ya 1.B.1., ya 1.B.2. ya da 1.B.3. dogru. Bunlardan sadece birini secmemiz gerekiyor. Eger 1.B'lerden birini sectiysek, ayni oncelige sahip olanlarin toplami hic 1'den fazla olabilir mi diye bakmamiz ve bu durumda ne yapilacagina ayrica karar vermemiz gerekiyor.
Arapca bilen arkadaslarin bu durumlari iyice anlayip, kelimelerin yan anlamlarina iyice bakip, diger ayetleri de inceleyip en mantiklisinin hangisi oldugunu bulmasini rica ediyorum. Fakat yukarida kirmizi ile belirttigim varsayimlari destekleyebilmek lazim.
Burada yazdiklarimdan baska yorumlar varsa lutfen onlari da soyleyin, bu yaziyi edit ederek onlari da ekleyeyim, butun ihtimaller burada bir arada bulunsun dogru neymis karsilastirip bulalim.
2. Kur'an'da 4:12 ile 4:176 ayetlerinde, ayni durumda olan birisi icin farkli iki hukum veriliyor olma ihtimali problemi.
Bunun aciklamasini
burada yaptim. Onur da
burada kendi cozumunu anlatti. Ozetle, bu iki ayette "kelale" olan birisinin mirasi icin hukumler var. "Kelale" genelde kimsesi olmayan olarak cevirilmis. Baktigim bir sozlukte, "baba ve cocugunu kaybetmek, direkt varisleri kaybetmek, bikmak, yorulmak, zayif olmak, yalniz uzaktan iliskileri olmasi" gibi cevrilmis.
4:12'den "kelale" olup da tek kiz kardesi olanin kiz kardesine 1/6 verilecegi anlasiliyor
4:176'dan "kelale" olup da tek kiz kardesi olanin kiz kardesine 1/3 verilecegi anlasiliyor
Ola ki bu adamin esi varsa, bu oranlara karsi esin orani sabit olacagindan kiz kardes bu iki ayette 1. soruya olacak cogu yorumda farkli para alir. (oran, kalan vs)
Ayetlerin aralarindaki bir fark, 4:176'dakinin cocugu yok deniyor. Ama gordugum cevirilerde "kelale" olmak zaten cocugu olmamak manasina geliyor.
Bu problemin ayrintilarini henuz yeterince incelemedim ama bildigim cevaplari yazayim.
2.A. Bu "kelale"lerin kardesleri ayni tur kardes degil.
Diyanetin cevirisinde, 4:12'deki kardesin "ana bir kardes", 4:176'daki kardesin de "ana baba bir kardes" oldugu soylenmis. 4:12'nin dip notu:
| Quote: |
Burada sözü edilen kardeşler ana bir kardeşlerdir. Bunlar, İslâm hukukunda "evlâd-ı Ümm" diye anılırlar. Bunlar varis oldukları
takdirde, kendi aralarında erkek kadın farkı gözetilmez. Ana baba bir kardeşler ise varis olduklarında, kendi aralarında "erkeğe iki,
kıza bir" olmak üzere pay alırlar. (Ana baba bir kardeşlerin durumu için bakınız: Nisâ sûresi, âyet,176)
|
2.B. "kelale" demek "babasiz ve essiz" demek.
Onur,
burada bu yorumu yapti. Henuz ayrintili incelemedim fakat 4:176'da "kelale"'nin bir de cocuksuz oldugu soylendigine gore mantikli olabilecek bir durum. Bu durumda 4:12, cocugu olan fakat babasi ve esi olmayan icin gecerli, 4:176 da ne cocugu, ne babasi, ne de esi olan icin gecerli. Bu durumlarda hesaplamaya devam edince bir problem cikiyor mu henuz inceleyemedim.
Umarim problem olarak gorunen durumlari ve butun olasi cozumlerini ozetleyebilmisimdir. Hatam veya eksigim varsa lutfen soyleyin duzelteyim. Sanirim tum ihtimalleri ve potansiyel cozumleri belirledikten sonra yapilmasi gereken bu cozumleri kullanarak 4:11, 12, 176'daki kesirleri tum akrabasal ihtimallere gore degerlendirip bir problem cikmadigindan emin olmak.
Kur'an'in Allah'in kelami olduguna Allah'a sukur her seyden daha cok emin olan bir insan olarak sahsen ben bu problemleri Kur'an'i dogru anlayamiyor olmamiza veriyorum. Belki bu miras durumlarina hic dusmeyecegiz fakat dogru olani anlamamiz lazim, yarin oburgun bir ateist gelip de musluman kardesimizi bunlarla cevirmeye calistiginda verebilecegimiz tatminkar bir yanitimiz olsun.
0 TL
